Partnerem Akcji jest:
a. Duży deficyt finansów publicznych
Zapotrzebowanie budżetu państwa na finansowanie jest tak duże, że banki nie są zainteresowane przygotowywaniem atrakcyjnych ofert dla małych i średnich przedsiębiorstw. Efektywne oprocentowanie kredytów jest przez to znacząco zawyżone.
Dług sektora finansów publicznych w 2003 roku wyniósł 49,9 % PKB. Zadłużenie sektora rządowego i samorządowego na koniec 2004 roku wyniosło 57.809 mln USD.
Zadłużenie zagraniczne wyniosło na koniec 2004 roku 23.601 mln USD, co stanowiło 50,4% PKB (rekord, co najmniej od 1995 roku). Stanowiło to też 240,8% eksportu Polski. Problem ten szczególnie dotkliwie dotyka młodego pokolenia, gdyż to przede wszystkim młodzi ludzie korzystają z kredytów. To też głównie oni tracą z powodu mniejszego rozwoju gospodarczego i niższej ilości nowych miejsc pracy spowodowanej tym, że wiele przedsięwzięć nie dochodzi w ogóle do skutku z powodu zbyt wysokich kosztów finansowania.
|
Proponowane rozwiązania:
·
restrukturyzacja finansów publicznych, szczegółowe określenie
maksymalnych pułapów deficytu budżetowego niższych niż maksymalny poziom
deficytu określony · zmiany systemowe wymuszające analizę skutków podejmowanych decyzji politycznych na przyszłą pozycję zadłużenia i ograniczenie możliwości zwiększania zadłużenia do pewnego pułapu, · demonopolizacja rynku ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych, · dokończenie restrukturyzacji i pełnej komercjalizacji (gdzie to możliwe i uzasadnione najlepiej poprzez prywatyzację) „trudnych sektorów” takich jak górnictwo, koleje, energetyka, itp.
|
b. Wysoka stopa bezrobocia (bezrobocie strukturalne)
Bezrobocie w największym stopniu dotyka młodego pokolenia sięgając 40%. Młodzi ludzie potrzebują możliwości podjęcia pierwszej pracy i zdobycia doświadczenia. Tymczasem duże bezrobocie zwłaszcza wśród młodego pokolenia prowadzi do zjawisk patologicznych. Młodzi ludzie pozostający przez długi czas bez pracy zaczynają być coraz mniej „atrakcyjni” jako pracownicy.
Główne problemy związane z
bezrobociem to niedostosowanie strukturalne przejawiające się z jednej strony w
dostępności młodych ludzi wykształconych
w zawodach, których nie potrzeba na danym rynku pracy z drugiej strony zaś brak
osób wykształconych pod potrzeby potencjalnych i istniejących inwestorów.
Konieczne jest stworzenie instytucjonalnych zmian prowadzących do tworzenia nowych miejsc pracy i zachęt do zatrudniania absolwentów.
|
Proponowane działania: · zmiana systemu szkolnictwa, wprowadzenie skutecznego systemu nauczania profilowanego, technicznego, · zwiększenie ilości zachęt dla pracodawców do zatrudniania absolwentów w postaci bezpośrednich dopłat dla pracodawców ich zatrudniających, · stworzenie programu adaptacji zawodowej ludności z obszarów dotkniętych największym bezrobociem, · zniesienie barier (nawet samego obowiązku) przy rejestracji mikroprzedsiębiorstw, · rozszerzenie obszarów działalności objętej uproszczonymi metodami ewidencji przychodów.
|
c. Szara strefa na rynku pracy
Pomoc domowa, opieka nad dziećmi, korepetycje, nauka języków obcych to naturalne obszary występowania szarej strefy. W Polsce nie ma zwyczaju legalnie pracować w tych zawodach. Prawdopodobnie większość zatrudnionych, jeśli nie jest to ich dodatkowe zajęcie, figuruje w rejestrach bezrobotnych. Od strony podatkowej problem nie wydaje się trudny, bowiem istnieje nieskomplikowana forma opodatkowania zryczałtowanego. Poważniejszy jest problem od strony ubezpieczeniowej. Samozatrudniony musiałby wydać na samo ubezpieczenie niemal połowę swoich przychodów. Nie jest usprawiedliwieniem fakt, że sytuacja w tych zawodach w państwach Zachodniej Europy jest podobna. Czy nie mamy własnego rozumu i nie widzimy, że Ci ludzie nie są bezrobotni? To, że w państwach zachodnich utrzymywana jest fikcja nie znaczy, że w Polsce ma być podobnie. W państwach zachodnich jest wiele innych praktyk do naśladowania, dlaczego innych nie naśladujemy tylko właśnie tę, która akurat nie służy dobrze naszej sprawie? Wysokie, pozapłacowe koszty pracy, sprzyjają rozwojowi szarej strefy także w innych sferach życia gospodarczego. Usługi budowlane, gastronomia, sezonowe zajęcia w rolnictwie i turystyce. Mniejsi pracodawcy a przede wszystkim ludzie młodzi, emeryci i renciści decydują się na współpracę i świadczenie pracy bez podpisywania umowy.
|
Proponowane działania: · zniesienie obowiązku rejestrowania usług wykonywanych osobiście na rzecz osób fizycznych. Przychody uzyskiwane z tych źródeł byłyby wpisywane bezpośrednio do rocznego zeznania podatkowego, · zwolnienie (do pewnego limitu) osób, które uzyskują przychody z tych źródeł, a które były zarejestrowane jako osoby bezrobotne z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, · wprowadzenie odpisu podatkowego dla podatników korzystających z usług osób samozatrudnionych. |
d. Skomplikowany, powolny aparat administracyjny z dużą ilością niejasnych reguł (swoboda interpretacji)
Administracja w Polsce jest nadmiernie rozbudowana zarówno w sensie ilości instytucji oraz liczby zatrudnionych w nich urzędników jak też w sensie całego systemu prawnego, o którym mowa więcej w częściach analizy poświęconych prawu oraz administracji. Z punktu widzenia gospodarki niewydolny, źle zorganizowany i słabo zinformatyzowany aparat administracyjny zamiast być dla przedsiębiorcy oraz zwykłego obywatela partnerem staje się drogą przez mękę. Blokuje to skutecznie tworzenie nowych przedsiębiorstw oraz ekspansję istniejących. Skutecznie też odstrasza część potencjalnych inwestorów zagranicznych.
Niejasne reguły w przepisach powodują dużą niepewność w gospodarowaniu oraz codziennym życiu obywateli, co także powoduje barierę w rozwoju przedsiębiorczości. Dla wielu młodych osób chcących rozpocząć działalność gospodarczą skomplikowanie reguł może być przeszkodą nie do pokonania.
Już samo rozpoczęcie działalności gospodarczej związane z rejestracją przedsiębiorcy wiąże się z wieloma przeszkodami. Zbyt długi jest czas potrzebny jest do rejestracji przedsiębiorstwa. Konieczne jest zgłoszenie tych samych informacji do wielu instytucji (US, KRS, ZUS, CIP, WUS). Urzędnicy wszystkich szczebli interpretują w różny sposób przepisy ustaw i rozporządzeń.
|
Proponowane działania: · Rejestracja osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą powinna się odbywać tylko w urzędzie gminy, natomiast spółek prawa handlowego tylko w sądzie. To urzędy gminy i sądy powinny rozsyłać informacje o zarejestrowanych podmiotach do innych zainteresowanych instytucji, · Przepisy prawne, w tym podatkowe powinny być uproszczone a następnie powinna być zagwarantowana ich stabilność w dłuższym okresie czasu, · Przepisy ustawy o VAT oparte o VI Dyrektywę Unii Europejskiej powinny bazować na jej najbardziej ułatwiających życie podatnika opcjach zamiast nadmiernie komplikować przepisy w imię źle pojętej kontroli państwa nad całością operacji.
|
e. Wysoka korupcja i nepotyzm
Korupcja nie tylko powoduje zmniejszenie ilości inwestycji w Polsce, ale też znacząco podwyższa koszty realizacji inwestycji, które już się pojawiły. Jest to forma „podatku”, który trafia do kieszeni odpowiednio ulokowanych osób kosztem nowych miejsc pracy, które mogłyby powstać dla nowego pokolenia. Skorumpowanie urzędników powoduje, że kontrakty, pracę dostają osoby z tzw. „układu”, podczas gdy nowe osoby, najczęściej z młodego pokolenia, są często wyłączone z możliwości konkurowania o te kontrakty czy pracę, pomimo, że często są bardziej efektywne. To z kolei powoduje brak motywacji do efektywnej pracy zarówno dla tych którzy pozornie zyskali na zjawisku nepotyzmu (gdyż i tak pracę mają zagwarantowaną więc po co się nadmiernie trudzić) jak i dla tych przegranych w wyniku tego zjawiska. Ci drudzy dochodzą do wniosku, że i tak nie warto się starać, gdyż ich wysiłki nie będą miały żadnego znaczenia w obliczu starcia z układem koleżeńskim.
|
Proponowane rozwiązania:
·
wprowadzanie obowiązkowej przejrzystości procesów decyzyjnych włączając
w to możliwość śledzenia poprzez Internet całej drogi zatwierdzania
dokumentów wraz · edukacja antykorupcyjna powiązana z akcjami promowania „nie dawania” policjantowi, lekarzowi i każdemu innemu profesjonaliście. Musimy się pozbyć narodowego nawyku obowiązkowego odwdzięczania się oraz „kombinowania”,
·
podniesienie wynagrodzeń w kluczowych obszarach korupcjogennych tak, aby
osoby „biorące” miały relatywnie więcej do stracenia. Należy skończyć z
przeświadczeniem, że · dalsza demonopolizacja szkolnictwa podstawowego i służby zdrowia, · eliminacja uznaniowości w przepisach prawa administracyjnego, · zniesienie koncesji i pozwoleń na działalność gospodarczą.
|
f. Skomplikowany system podatkowy i nadmierny fiskalizm
Różne stawki VAT. Rozwiązaniem jest wprowadzenie jednej stawki VAT.
Wielość ulg. Oczywiście można uznać, że ulgi pozytywnie wpływają na rozwój gospodarki. Jeżeli nawet uznać, że częściowo jest to prawdą, należy jednak zauważyć, że kilka różnych ulg powoduje skomplikowanie zeznania podatkowego i że z ulg korzystają przede wszystkim osoby, które stać na wydatek objęty ulgą. Z tych dwóch powodów należałoby zrezygnować z ulg na rzecz nawet niewielkiego obniżenia podatków bezpośrednich dla wszystkich. Zapewne przyniosłoby to nie mniejszy efekt ożywienia i jednocześnie uprościło system.
Wiele rodzajów deklaracji. Płatnicy VAT wypełniają kilka rodzajów deklaracji zależnie od rodzaju czy miejsca transakcji. Można podejrzewać, że wiele informacji zawartych w tych deklaracjach potrzebnych jest głównie do statystyk. Dobrze byłoby sprawdzić rzeczywiste wykorzystanie tych danych oraz ich przydatność i skonfrontować je z ponoszonym kosztem społecznym. Należałoby też poszukać alternatywnych metod pozyskiwania tych danych, być może w mniej dokładny sposób dający jednak znacznie niższy koszt społeczny. Na stronie internetowej Ministra Finansów znajduje się ponad 60 różnych formularzy tylko do podatku VAT.
Wzory deklaracji o tym samym symbolu dotyczące tego samego podatku zmieniają się wielokrotnie w ciągu roku.
Niejasne zapisy ustawowe. Inflacja prawa spowodowała odsłonięcie obszarów „bezprawia” – życie nie znosi pustki. Pozostając przy zapisach ogólnych obejmujemy największy obszar życia gospodarczego. Uszczegóławiając przepisy tworzymy jednocześnie luki prawne. Wszystkich zachowań nie da się przewidzieć.
Nadmierny fiskalizm. Największym przejawem nadmiernego fiskalizmu naszego systemu podatkowego jest nie tyle wysokość stawek podatkowych co wysokość rzeczywiście płaconych podatków w stosunku do zarobków. Widać to szczególnie, jeśli porównamy wysokość płaconych podatków od tego samego dochodu w Polsce i w innych wysoko uprzemysłowionych państwach. W Polsce za osobę zamożną obciążaną 30% stawką podatkową i osobę bardzo bogatą obciążaną 40% stawką podatkową uważa się pracowników z wynagrodzeniami na poziomie zasiłków w zachodnich państwach Unii Europejskiej. Problem ten szczególnie dotyczy młodych osób, które migrują do dużych miast w poszukiwaniu pierwszej pracy i których nie stać na zakup mieszkania a jednocześnie muszą się dzielić ponadprzeciętnie z pozostałymi członkami społeczeństwa, gdyż są traktowane jako osoby wyjątkowo zamożne. W tym samym czasie osoby, które rzeczywiście są bardzo zamożne nie płacą tak wysokich podatków gdyż stać je na znalezienie sposobów na ominięcie tych progów. Jest to jeszcze jedna przyczyna emigracji najlepiej wykształconych i aktywnych zawodowo osób młodego pokolenia. Problem ten jest tym bardziej widoczny, kiedy zauważymy, że ceny dóbr takich jak mieszkania są w Polsce znacznie bardziej zbliżone do ceny tych dóbr w innych Państwach Unii Europejskiej.
|
Proponowane działania: · wprowadzenie jednej stawki VAT, · rezygnacja z ulg na rzecz nawet niewielkiego obniżenia podatków bezpośrednich dla wszystkich, · wprowadzenie jednego wzoru deklaracji dla każdego podatku, · umożliwienie podatnikom składania deklaracji w systemie on-line przez Internet,
·
napisanie od nowa wszystkich ustaw i przepisów dotyczących systemu
podatkowego · Podniesienie progów podatkowych do poziomów w zachodnich państwach Unii Europejskiej lub ogóle zniesienie tych progów, co dodatkowo uprościłoby administrację podatkami i zmniejszyło szarą strefę w tym obszarze.
|
g.
Słaba
infrastruktura (szczególnie transport, telekomunikacja
i uzbrojone tereny pod inwestycje)
Brak właściwie rozwiniętej infrastruktury transportowej powoduje, że nasze społeczeństwo dłużej dojeżdża do pracy a część miejsc pracy jest dla niego w ogóle niedostępna. Jest to też przyczyną mniejszej ilości inwestycji. Wypadki komunikacyjne powodują duże koszty społeczne leczenia ofiar oraz utraconych kompetencji w wyniku nadmiernej ilości ofiar śmiertelnych.
Ciągle słabo rozwinięta infrastruktura telekomunikacyjna powoduje zbyt wysokie koszty komunikacji oraz zbyt mały dostęp do Internetu. Brak uzbrojonych terenów pod inwestycje w bardzo dużym stopniu blokuje nowe inwestycje oraz zwiększa korupcję.
Problemy te
są szczególnie istotne dla młodego pokolenia, zważywszy na to, że to właśnie
młodzi ludzie są zmuszeni częściej poszukiwać nowe miejsca pracy, częściej je
też zmieniają na początku swojej kariery zawodowej. Ludzie młodego pokolenia są
też
z reguły bardziej elastyczni w kwestii zamieszkania i dojazdów do pracy. Jednak
pewne bariery trudno jest im pokonać bez zmian infrastrukturalnych.
|
Proponowane rozwiązania: · pilne przygotowanie zmian legislacyjnych, które wymusiłyby szybkie zatwierdzenie planów przestrzennego zagospodarowania terenów,
·
uproszczenie procedur przetargowych z jednoczesnym podniesieniem wymogów
· pełna i rzeczywista liberalizacja rynku usług telekomunikacyjnych. Wspieranie rozwoju tego rynku, · dokonanie zmian legislacyjnych, które umożliwią szerokie wykorzystanie partnerstwa publiczno-prywatnego zabezpieczając przy tym należycie interes Skarbu Państwa.
|
h. Duży udział nieefektywnych gałęzi gospodarki pozostających na uboczu mechanizmów rynkowych (kopalnie, energetyka, koleje, porty morskie i lotnicze)
Polska gospodarka ciągle jest obciążona dużymi wydatkami na utrzymanie całych gałęzi gospodarki, które nie działają w zgodzie z mechanizmami ekonomicznymi. Zmonopolizowany dostęp do portów morskich i lotniczych powoduje ogromne zawyżanie ceny za usługi oraz zjawisk korupcjogennych. Powoduje to osłabienie wymiany towarowej oraz jej podrożenie, co odbija się na cenach dla konsumentów.
Takie gałęzie gospodarki nie tylko powodują nadmierną absorpcję środków na ich podtrzymanie, które to środki mogłyby być wykorzystane na edukację i tworzenie miejsc pracy dla młodego pokolenia. Powodują one też duże nieefektywne, zatrudnienie będące w istocie ukrytym bezrobociem. Ludzie w nich zatrudnieni często nie mają przez to szansy poznania nowoczesnej kultury i metod pracy, co miałoby miejsce w firmach zarządzanych według zasad komercyjnych. Dlatego też, jeśli takie osoby stracą pracę mają duży problem w znalezieniu nowej.
|
Proponowane rozwiązania: · stopniowe zwiększanie oddziaływania mechanizmów komercyjnych na te branże prowadząc jednocześnie dialog społeczny w celu wytłumaczenia nieuchronności tych procesów oraz korzyści z nich wynikających.
|
i. Nieefektywna alokacja wydatków społecznych
Wydatki społeczne rozdzielane są ze stosunkowo małym udziałem finansowania konkretnych projektów na zasadzie konkursu projektów, spośród których najwięcej środków otrzymywałyby te, które dostarczają najwięcej wartości społecznej w stosunku do zainwestowanych środków. Za to duża część wydatków społecznych jest sztucznie przypisana do dużej ilości mniej lub bardziej obiektywnych wskaźników. Wydatki te są traktowane instrumentalnie i oceniane na podstawie wielkości wydatkowanych środków a nie na podstawie uzyskanych efektów społecznych. Poza tym koszty utrzymania systemu są wysokie w stosunku do transferowanych środków i w dodatku system akceptacji tych kosztów nie promuje w należyty sposób skuteczności wykorzystania tych środków mierzony uzyskanym efektem społecznym.
|
Proponowane rozwiązania: · pełna informatyzacja systemów związanych z nadzorowaniem wydatkowania środków na cele społeczne, · umożliwienie realnego oszczędzania w funduszach emerytalnych bez obciążania takich wpłat podatkiem, limit jeśliby pozostał powinien być na stosunkowo wysokim poziomie, · rozwiązanie problemu KRUS-u, który jest dotowany jako taki przez społeczeństwo, zamiast kierowania pomocy bezpośrednio do rolników, których nie stać na opłacenie ubezpieczenia, · włączenie do rozdziału pomocy społecznej organizacji pozarządowych, · zwiększenie roli samorządów lokalnych.
|
j. Niska dochodowość rozdrobnionych gospodarstw rolnych
Małe gospodarstwa rolne z trudem utrzymują się na powierzchni. Właściwie wegetują. Przyczyną tej sytuacji jest ich niska dochodowość. Można nawet stwierdzić brak dochodowości, gdyż produkują one wyłącznie na własny użytek. Paradoksalnie są dużo bardziej odporne na koniunkturę rynkową, gdyż w przeciwieństwie do średnich i dużych gospodarstw nie biorą udziału w wymianie handlowej. W tej sytuacji stagnacja w tym segmencie trwa od lat i będzie trwała nadal. Gospodarstw tych nie stać na zakup maszyn, urządzeń do przechowywania i konfekcjonowania żywności. Nie wchodzi w grę wykup małych gospodarstw, gdyż ze względu na zazwyczaj słabe wykształceniei nieumiejętność radzenia sobie, ich mieszkańcy nie będą mieli się gdzie podziać.
|
Proponowane działania: · rozwiązaniem jest spółdzielczość, dzięki której małe i średnie gospodarstwa będą mogły zaoferować swoje produkty na zewnątrz, spełnić wymogi sanitarne, spełnić wymogi przechowywania żywności, obniżyć koszty produkcji i dystrybucj, · Państwo lub organizacje pozarządowe mogą wypracowanie modele spółdzielni rolniczych opartych o zdefiniowane schematy zbioru, przechowywania, konfekcjonowania, przetwórstwa i dystrybucji płodów rolnych.
|